صفحه نخست

“تا که خان است، غریب بی نان است”

نوشته: وحید آمونژاد
دهکده زیر آفتاب سوزان بهاری می سوخت. زمین در گرمای خورشید تفتیده بود، دهان کشوده و در عطش بی پایان نفس نفس می زد. روستا زمستان بی برفی را پشت سر گذشتانده بود. خلاف سال های پیش، بیش تر از چهار، پنج بار برف نباریده بود و آن هم از بیست سانتی متر، تجاوز نمی کرد.
ابرها گاهی روی روستا سایه می انداختند. زمین سایبانی از ابر بر سر می کشید. لحاف خاکستری رنگ ابر بر اطراف پهن می شد و گاهی هم خورشید، بر زمین و کوه و سنگ، به شدت گرما می پاشید. ادامه دارد

همدیگر پذیری نیاز مبرم جامعه ما
نوشته: سردارحسین دولت
عدوت زدایی و ترویج فرهنگ همدیگر پذیری نخستین کاری است که در جامعه ما به آن ضرورت احساس می شود که باید تمامی گروه ها و جناح ها به آن پرداخته و آن را مورد توجه جدی خویش قرار دهند. اگر ما خواسته باشیم که یک جامعه مرفه و بدور از دغدغه های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و …. داشته باشیم باید آن را مدنظر گرفته، برای از میان برداشتن این دغدغه ها تلاش کرده و به فکر مرفه بودن جامعه خویش باشیم ، نه در فکر اختلاف زایی و تعصب آفرینی. عواملی که باعث بروز اختلافات و از هم پاشیدن مردم ما میشود( اختلافات سیاسی، تنگ نظری ها، خود خواهی ها، سیاست های اشتباه ، ترجیع دادن منافع شخصی بر منافع عامه توسط بعضی از گروه های سود جو، خود ستیزی ها و بیگانه پرستی ها) را باید کنار زده و در راستای اختلاف زدایی بتلاشیم.ادامه دارد

سایۀ نوستالژی درسرزمین دیوان عدیم
نوشته: پوهندوی اقبال حسام
چکیده
   یاد دوران گذشته سبب ایجادغم و اندوه در انسان‎ها می‎شود. حسرت گذشته های شیرین در تقابل به زمان حال که از دست رفته اند، نوستالژی یا غم غربت نامیده می‎شود. اوضاع سیاسی- اجتماعی واقتصادی حاکم بر جامعه به نحوی از انها در زنده‌گی انسان تاثیر گذاشته وهرگاه مخالف میل او باشند، به یقین که سبب دل‌تنگی و اندوه می گردند، شخص را وادار به افسوس خوردن به گذشته‌یی می‌کنند که در تقابل با روزگار حالیه قرار دارد یعنی که در آن یا در عز نعمت بوده، یا از جا و مقام عالی برخور دار بوده و یا احترام و عزت در میان جامعه داشته است؛ خاطرات شیرینی داشته و وقایع دل‌نشین را دیده و سپری کرده است؛ ولی حالا دیگر برای فرد امکان دسترسی به آن ها نیست؛ این گونه آرزو ها و امیال نه تنهای در اشعار عدیم؛ بلکه در در اشعار تمامی شاعران به گونه آشکار دیده می‎شود و از این شگرد ادبی به یاد حلوای شیرین زنده‌گی گذشته چاشنی گرفته اند و اگر گذشته شان هم تباه شده باشد به هردو حالت اسف می‌خورند، که عدیم شغنانی نیز از این شگرد ادبی بی بهره نبوده و مانند دیگر شاعران از آن سود جسته است. در این مقاله پس از بررسی تاریخ و تعریف این شگرد ادبی رد پای آن را در اشعار عدیم به جستجو گرفته و به گونه یک ویژه‎گی ادبی مورد کنکاش قرار گرفته است. ادامه دارد

قرنطین، تعطیلی مکاتب، بی برنامه گی والدین برای تعلیم اطفال
و اجرای کارهای شاقه توسط کودکان
نویسنده: وحید آمونژاد
از مدت تقریبن یک و نیم ماه می شود که بابت شیوع ویروس کرونا، ثبت چند واقعه ی مثبت در استان بدخشان و اعلان وضعیت اضطرار و قرنطین، از طرف دفتری که در آن کار می کنم، برای کارمندان این دفتر وضعیت قرنطین اعلان گردیده و در زادگاهم – شهرستان شغنان – در قرنطین به سر می برم. راستش قرنطین و تمام روز در خانه ماندن دشوار است. مجبوری هر روز، از پگاه تا بیگاه، در کنجی لم بزنی و شش جهت اتاق را بنگری. فکر می کنی که اتاق، اژدهایی است که تو را قورت کرده و در شکمش دست و پا می زنی. تصور می کنی که دیوارها هر روز نزدیک تر می شوند و تو را در میان شان محکم و محکم تر می گیرند؛ احساس می کنی خُرد و خمیرت می سازند (اگرچه بنده، حوصله ی در خانه ماندن و بیرون نرفتن را زیاد دارم و پرسه زدن زیاد اصلن عادتم نیست.ادامه دارد

در تکاپوی خود شناسی و پویش مسرت معنوی !!
نویسنده : داکتر نصرالدین شاه پیکار
در آمد سخن  : اگر قرار بود بینش ” شناخت خودی”، به گونه فشرده با شیرازه شعری بیان می شد، سروده مولانا و اشعار سایر شعرا، عرفا، ادبا و سخن سرایان، مانند سروده مذبور، میتوانست آئینه تمام نمای آن باشد. در ادبیات و آفرینش های فرهنگی و تاریخ تهذیب باستانی ادبی ما، به گونه ساده ، زیبا، ایجاز و آهنگین بازیابی های نوی را   در عرصه تصور خود شناسی، خودیابی، خود باوری و روان شناختی خودی، بیان شده است که همواره میتواند بنیاد کار های بعدی را به ساختار جدید فکری بگیرد. در این جا سعی خواهیم ورزید تا خواننده های عزیز و گرامی ما، اصل مهم شناخت خودی و شناخت روانی ، یعنی ارتباط فکر و احساس، احوال، رفتار و به گونه کلی تر زندگی را با همه مؤلفه هایش ، درک کنیم. آنگونه که مولوی بار مجدد در مورد توان و نیروی اندیشه، و به ویژه اندیشه خودی و خود شناختی و اهیمت آن این چنین گفته است :
از یک اندیشه  که آید  از درون       صد جان گردد به یکدم سرنگون
و یا هم در مورد ارزش اندیشه، بینش، کنش و منش این گونه می گوید: ” فکر آن باشد که بگشاید رهی” . حتی در باور های سنت دینی نیز تفکر یک ساعت بهتر از هفتاد سال نیایش مورد بررسی قرار داده شده است. فشرده اینکه حالت بد و نا رسا موازی و مساویست است با اندیشه بد و منفی و، واژه دشمن که از ” دُش” و ” من”، گونه ساختاری گرفته است، به معنی ” بداندیش”، و ضد من آمده است. بنا براین دشمن بد اندیش است و دشمنی ” بداندیشی” است و حال خوب برابر است با اندیشه مثبت، خوب و درست اندیشی. اگر تمام نعمت های زندگی شامل حال انسان باشند و احساس خوب نداشته باشد محروم از مهمترین نعمت زندگی است و لی با احساس خوب و حال خوب در صورت داشتن کمترین امکانات هم میتوان به بهترین ، زیبا ترین وجه زندگی کرد. بعد از احساس شناخت و درمان فکری خودی، انسان احساس می کند از طریق اندیشیدن، درست اندیشیدن و مثبت اندیشیدن زندگی و سرنوشت خود را می تواند دگرگون کند و تغییر دهد و از قدرت و اختیار بیشتری برخوردار گردد. افرادی که علاقه مند داشتن حال خوب و شناخت بهتر و ژرفتر خودی هستند، به ویژه آنهایی که به مسایل نا همگونه آموزشی و پژوهشی دسترسی بهتر دارند، میتوانند از منابع مختلف در این راستا کار گیرند و در فرجام خود آنها به منابع معتبر خود شناشی و روان خودی، تبدیل می شوند. در این اثر سعی می کنیم ، روش دگرگون سازی را بازتاب دهیم که درمان افسردگی عدم خود شناختی گردد. واژه “شناخت خودی” به مفهوم اندیشه و درک است. ادامه دارد

ظرافت های بدیعی در غزل های رحمت بدخشی
پوهنمل اقبال حسام
چکیده
استعمال ظرافت های بدیعی در شعر هر شاعری یافت میشود؛ اما به کار گیری آن به شکل هنری، در آثار کمتر شاعر و نویسنده پیدا میشود.
رحمت بدخشی، شاعر قرن 13 هجری خورشیدی، در زمینه استفاده از صناعات بدیعی گوی سبقت را از تمام شاعران بدخشانی ربوده است.
اندک توجه در غزل های این شاعر توانا روشن میسازد که ذهن و طبع وی انس و پیوند عمیق با آرایه های بدیعی داشته است. کمتر شعری در شعرهای وی میتوان یافت که دست کم در یکی از ابیات آن تخم ظرافت ادبی کاشته نشده باشد.
وقتی که مجموعهیی از صناعات ادبی در اثر بدون آنکه خیلی ملموس باشند، استفاده شوند و به گونه مناسب کنار هم چیده شوند، به یقین که ارزش هنری فوق العاده یی به اثر می بخشند و خواننده را متهیج و شگفت زده خواهد کرد. رحمت بدخشی انواعی از آرایه های بدیعی مانند: تضاد، مبالغه، لف و نشر،ایهام، مراعات النظیر، تکرار، و…. به کارگرفته است. ادامه دارد

کتاب “خږنۈنے ها قومی فراموش شده در حافظه تاریخ” نوشته دکتور خوش نظر پامیر زاد

کتاب ” تحول و تکامل زبان شغنی از هندواروپایی تا امروز”
گردآورنده : سورگل سکا
پیشگفتار
نوشته یی که خواننده در پیش روی دارد چکیده یی از یک موضوع خیلی وسیع است که در عنوان این نوشته “تحول و تکامل زبان شغنی” قید شده است. اگر به جزئیات این موضوع پرداخته شود محتوای آن چند جلد کتاب را در بر خواهد گرفت. برای تکمیل کردن چنین یک کار به منابع مادی و مالی، نیروی ذهنی، و در حین زمان سابقه ی علمی ضرورت است. چون زبان شغنی و گویشوران این زبان اقلیت ها هستند، و بی پشتوانه، بعید است چنین یک کار در آینده ی نزدیک، یا در کل، جامه ی عمل بپوشد. ما گویشوران زبان شغنی نمیتوانیم برای همیشه منتظر چنین یک کار یا شاهکاری بمانیم. لذا، با ظرفیت کمابیشی که داریم باید کوشش خود را به خرج دهیم و چکیده هایی در هر بخش زبان و فرهنگ خود پدید آوریم. این دلیل سببگار آن شده تا به گردآوری این نوشته ی مقاله گونه بپردازم.
در تدوین این مقاله (یا رساله، یا برگردان شده ی یک اثر دیگر و یا هر چیزیکه برداشت خواننده از آن باشد) نیازی به یک خط مسیر داشتم؛ یعنی چگونه و از کدام مقطع تاریخی آنرا آغاز کنم. سرانجام به این خلاصه رسیدم که برای واضح ساختن موضوع ما باید به عمق تاریخ زبان شغنی بنگریم – و این عمق در زبان هندواروپایی مشترک نهفته است. به این ترتیب نوشته را از هندواروپایی مشترک آغاز کرده و آنرا به تدریج به زبان شغنی امروزی رسانده ام.
این نوشته به سه بخش تقسیم شده است. در بخش اول معلومات مقدماتی راجع به زبان هندواروپایی مشترک، هندوایرانی (آریایی) و ایرانی مشترک ارائه شده است. در این بخش به موضوعات تاریخی و زبانی در هر دوره پرداخته شده که شامل زمان و مکان هندواروپایی مشترک، هندوایرانی و ایرانی مشترک میباشد. بعداً آواهای هندواروپایی و تطور این آواها به طور مسلسل به زبانهای بعدی مورد بحث قرار گرفته است.ادامه دارد

خږنۈنے ها قومی فراموش شده در حافظه تاریخ
باب ششم: خیونیان
نوشته: دکتور خوش نظر پامیر زاد
– خصوصیت اجتماعی: یکی دیگر از دلایلی که تاییدکنندۀ ادعا می باشد، برخی از خصوصیات اجتماعی سکاها می باشد که در میان مردمان امروزی خږنۈنی ها مشاهده می شود. این خصوصیت را در یادداشت های بقزاط می توان مشاهده کرد که می نویسد: آنها فربه و تنبل و بذله گو بودند. شراب می نوشیدند و با نوشیدن از یک ظرف، پیمان برادری با محبت می بستند و با خواندن و رقصیدن همراه طب و سازهای زهیی شبیه عوب به تفریح می پرداختند. (۱۷۹)
یکی از این خصوصیات که بذله گویی است یک جزء اساسی سایکالوجی اجتماعی خږنۈنی ها می باشد. در هر خانواده و هر اجتماع این مردمان اوقات شان را با طنزها، بذله ها و به اصطلاح آن ها “نزیر” که در میان مردمان دیگر به آن “قافیه” گویند، می گذرانند. همینطور، رقص و موسیقی با سازهای زهی یادگاری از دوران باستان در میان خږنۈنی ها می باشد. بدون شک چنین روان و سایکالوجی از آن دوره از دوران سکاها شکل گرفته باشد.ادامه دارد

اثر قاضی ” اثر”
ارسالی: زنجیر عائل
ای وطن لوم مو خږنۈن تو-ت عجب خُشروی یے زار
 یم موجۈن دایم تو جهت ݑۈد ات تلۈڎۈن ار کڅار
 مردمېن کشمېرات اس پاریس ستاوښ لپ کِېین
 وُز ته خږنۈن بیدے لۈڤ اُم هم بدخښۈن ات مزار
 چوږج” ظهوری” اس وی تعریف ات وُزاُم خیچݑ نِغښُت
 هم قلم تیر شعر لۈڤج ات هم خوزڤ تیر ڎاڎج شعار         ادامه دارد

اشعار  فائز فرنود
شاه نشینِ دیده ام سلطان به ‌یادم می‌زند
گل‌عروس شعرمن جانان به یادم می‌زند
سرگذشتِ یوسف مصری اگرآرم به ‌یاد
روزگار تلخ درکنعان به ‌یادم می‌زند
قاموس فکرم سرود تلخ را یادآورد
روستایی زاده‌ی شغنان به ‌یادم می‌زند
فصل فصلِ دفتردردم اگرمعناکنم
قایقِ سرگشته‌ی طوفان به‌ یادم می‌زند  ادامه دارد

بیوگرافی و نمونه کلام رحمت الله روشانی

نوشته: اداره سیمای شغنان
رحمت الله روشانی فرزند لطف الله ولدیت رحمت الله درسال 1372 ه ش در قریه چاوید روشان ولسوالی شغنان. بدخشان چشم به جهان گشوده. درسال درسال 1379 ه ش شامل مکتب چاوید گردیده و مکتب اپتدایه را در آن جا به اتمام رساند و از آن جا در مکبت زکور ده شهر شغنان نقل مکان گردیده و سه سال تعلیمات دوره ثانوی خود در سال 1/10/1394 در لیسه ذکور ده شهر به درجه اعلی تکمیل نمود و در سال 1395 شامل رشته نرسنگ عالی انستیتوت علوم صحی   خصوصی پامیر بدخشان گردیده و در سال 1397 دوره تحصیلی خویش را موفقانه به پایان رسانیده است. ادامه دارد

نگرشی بر نوشته استاد پیکار

نوشته: دکتور خوش نظر پامیر زاد

سپاس استاد را که زحماتی را متقبل شد و کتاب” خږنۈنے ها قومی فرموش شده در حافظه تاریخ” را جسته و گریخته این جا و آن جا ورق گردانی کرده و سپس یاداشت هایی را عنوان” نقد ادبی” پیشکش نموده است. ادامه دارد

ساخت کیبورد هوشمند  زبان شغنانی افغانستان

نوشته: سرورشاه ارکان
بتاریخ ۷ سنبله ۱۳۹۸( ۲۹ اگست ۲۰۱۹)، کیبورد هوشمند زبان شغنانی افغانستان که به ابتکار کار و فعالیت سرورشاه ارکان ودیگر اعضای سایت سیمای شغنان دیزاین و آماده گردیده بود توسط کمپنی سویفت کیبورد(Swift Keyboard) منظور و به فعالیت آغاز کرد. من به نمایندگی از تیم فعال سایت،  این موفقعیت بزرگ را برای تمام شغنانی ها و علاقمندان زبان شغنانی مبارکباد میگویم.  ادامه دارد

ارتباط با ما و ارسال مضامین برای نشر
sarwar@shughnan.com

Print Friendly, PDF & Email