صفحه نخست

خُږنۈنے الفبا تاریخ

 نوشته: خوشام گل ایام

 گرڎېنیج: سرورشاه ارکان

خُږنۈنے زِڤ تے تا عصرے ۱۹ یېڅ اس شاعرۈن اند یے چهی یݑ ساز ات شعر نه نِڤِشچ. وهڎېن فقط فلکلور سازېن: درگیلېک، للهیېک، شاعرے ات سۈگ اس زِڤ ترزِڤ دهکچوږجک سِڅ ات، نِڤِشچک ېن یے جایݑ نه ڤَد. ات پامېر شاعرېن ېن فقط فارسے( تاجېکے) زِڤ تیر شعر نِڤِشت. اما عصرے ۱۹ یند یکم پیڎ خُږنۈنے زِڤ تے شعر نِڤِشتاو سر چود شاعر ملا لاچین( ۱۸۶۰-۱۹۲۰). ادامه دارد

بجگله سۈگېن

گرڎېنیج اس انگلېسی تر خُږنۈنے: سرور شاه ارکان

تی تی پورگ ات تهتی پورگ

تی تی پورگ ات تهتی پورگ ېن ڤَرݑهک یے چید اند زندگے چود. تی تی پورگ نښتوید جوارے ښِکیداو ات تهتی پورگ نښتوید جواری ښِکداو.  دهڎین ڤَرݑهک نښتاید جوارے ښِکیداو. تی تی پورگ یے غۈږ جوارے یے پېڎا چود، ات تهتی پورگ یے غۈږ جوارے یے پېڎا چود. دهڎېن ڤَرݑهک ییوے غۈږ جوارے پېڎا چود. تی تی پورگ دے پئختاوے سر چود، ات تهتی پورگ دے پئختاوے سر چود. دهڎېن ڤَرݑهک خو جوارے یېن پئختاو سر چود. تهتی پورگ خوندے پَتئود ار دېک درون خو درو ورڤېنت سُت. اما وختای ادے تی تی پورگ خوندے پَتئود ار دېک درون، ید دېک اس کِڅار تے وئښت تی تی پورگ تاره خو دے یے پِڎِد، دڎ یِد جابجای مود.  ادامه دارد

متن سخن‌رانی اسحاق “مقبل” در محفل روگشایی کتاب “حکومت داری خوب”، اثر استاد نور آغا عظیمی

برای مرگ  آدم هیچ درمان و دلیلی نیست
بجز از نیک مردان مدرک و آثار می ماند
                                                   صفر” فایض”

اساتید محترم دانشگاه‌ها، وکلای محترم پارلمان، شعرا و نویسندگان چیره‌ دست، فعالان جامعه‌ی مدنی، شخصیت‌های فرهنگی، ادبی و سیاسی کشور،  محققین مستعد، دانشجویان عزیز، رسانه های محترم، فامیل های گرامی، خانم‌ها و آقایان، السلام علیکم و رحمته الله و برکاته!
جای بسا مسرت و افتخار است که  اثر علمی یکی از جوانان نخبه‌ی کوهساران بدخشان، اقبال چاپ یافته و امروز طی این محفل با شکوه رونمایی میگردد. این افتخار و موفقیت بزرگ را ابتدا برای مولف این کتاب، جناب نور آغا عظیمی، و سپس برای قشر علمی و فرهنگی کشور، جوانان و اخصن، قلم بدستان بدخشانی؛ اصالتا از جانب خود و نیابتآ  از نام انجمن اجتماعی جوانان پامیر، مبارک باد میگویم.

 ادامه دارد

بجگله سۈگېن

گرڎېنیج اس انگلېسی تر خُږنۈنے: سرور شاه ارکان

ارهی ځُلِکِک خوگ بُڅ

 یے وخت اند، یے خوگ اندېن ارهی ځُلِکِک خوگ بُڅ ڤِڅ. دېڤ نهن لپݑ غریب ات نادار ڤَد، یِد دېڤ خو بُڅېن اردے به مشکل خرچ ات خوراک ات جای پېڎا چود. یه دڎ دگه چاره چیداوے نه ڤهرڎاد خو دېڤے اس چید اند زِواست، ادے لهک دهڎ خُبݑ هر رقم څه ڤهرڎے ېن، زندگے کِنېن.
یِد فیشتیر خوگ  ڎاد تر پۈند ات پے یے چارک اند یے ویز واښ قتے سردچار سُت، دڎے دے رد لۈد:״ اے چارک، مَرحَمَت، کو دے خو واښ مو رد دهک، وُز چید خو رد ماز اُم.״
یِد چارک دے خو واښے دهکچود دے خوگ بُڅ ارد. یِدے اس دے واښ خو رد چید میزد، ات شچ یِېد اند زندگے کِښت. ادامه دارد

بجگله سۈگېن

گرڎېنیج اس انگلېسی تر خُږنۈنے: سرور شاه ارکان

واښېن نۈبهند

یے وخت اند فُڎج نه ڤُڎج یے پیرکے چارِک ات یِگه پیرکے ږِنک ېن فِڅ. یِد چارِک واښ کارفُڎج(سیپتک، ڤدیرم ات، پکال ات نۈبهندک ات دېڤېن جور کِښت) ات ید ږِنک پے چید اند  ژېبِځے چوږج.
دهڎېن دِس غریب ات نادار فِڅ ادے اچَݑ ېن یے چیزݑ ذخیره چیداو نه ڤهرڎاڎج، هر چیزېن پېڎا څه چوږج، یو خرچ ات خوراک تے تویج ات دِگه یے چیزݑ نه رېڎج ادے یے روزے مبادا یرد پس انداز کِن ېن. آخر ارد، دم ږنک حَلق به تهنگ یاڎد، خو دڎے بشهند فکرے چود.  “چارِک، چِس ترۈد”، یه یے قیود، یے واښېن نۈبهند مو رد جور کے، خو وے تنه ره ناش نئځ مال. ” چیز ارد، تو-ت ڎِېوِن سېڅ-آ!”، ید چارکے لۈد، ” تو چیز خُبے اس دے واښېن نۈبهند وِنے؟”  ادامه دارد

بجگله سۈگېن

گرڎېنیج اس انگلېسی تر خُږنۈنے: سرور شاه ارکان

ارهی یورښ

یے ڎر مملکت اند، یے وخت اند ڤُڎج نه ڤُڎج یے ځَلِکِک غَڅ ڤِڅ، وم نۈم گلدے لاکس ڤًڎج، دے جهت ادے وم اندېن لپ خشروی طلایے یت کږک غونجېن فِڅ.
گلدے لاکس حے قریغ ات بازے چیداوے لپ ژیوجت. تر جنگهل ځغن دئد ات گلېن ڎیڤداو ات مېدۈنکېن ارد ښهپرکېن دهم تے ژئښتاوې مس خو جۈن داڎگه ژیوجت.
یے مېݑ یه ترۈ-ترم ژئښتاو اند ڤَد ات خو پۈندے بنئست، چاست ادے یے جایے عجیب ات غریب اند تنهایݑ تر جنگهل درون رېڎج. ادامه دارد

یارمحمد چمتو

مردی از تبار جوانمردان ولسوالی شغنان ولایت بدخشان

نوشته: دکتور خوش نظر پامیرزاد

از آن زمان سال ها می گذرد که نام یارمحمد چمتو در فراموشگاه ذهن حک شده است. او بود که باری دیار شغنان به او می بالید به پاس خدماتش که خدمتگذار راستین خلق بود و همه نیرویش را به عنوان قوماندان پولیس در خدمت به بیوه زنان و بیکسان پیر و پیچه سفیدانی که فرزندان شان در دیار مسافرت بودند، گذاشت. مگر بعد از نبود یارمحمد چمتو خلای عمیقی بر دیار شغنان سایه افگند و سال های سال زیر شلاق نابسامانی های روزگار تا حدی غرق شد که حتی آبروی و حیثیت شغنانی در سال های آخر در مارکیت مواد مخدر به حراج گذاشته شد. چه بدنامی هایی نبود که لکۀ ننگینی را بر پیشانی فرزندان آن مرز و بوم نگذاشته باشد. دفاع از حیثیت و آبروی شغنان به عنوان یک وجیبۀ ایمانی و وجدانی شد. چه رنج هایی نبود که جوانان با افتخار شغنان از آن همه بیداد مافیای مواد مخدر نکشیده باشند. همه در فکر راه علاج و بیرون کشیدن سرزمین خویش از آن بی آبرویی و آن رنج های ارزش فرسا شدند، اما جز ناله و افسوس چیز دیگر در دست نمی آمد. ادامه دارد

بجگله سۈگېن

گرڎېنیج اس انگلېسی تر خُږنۈنے: سرور شاه ارکان

رۈپڅک سفرېن

یے رۈپڅک یے ویئش بُن اند چینتاو اند فَد، ات یے عسل څِڤینڅے پېڎا چود. ید رۈپڅک دم عسل څِڤینڅے زاښت،  ڎادے دم ار خو خلته خو سفرے چو. یه تر اولۈن چید فریپت خو دېد تراَم، دڎے دے صایبے خانه رد لۈد:” وُز ڤهرڎیم(ڤهرڎے اُم) خو خلته یۈد اند لهک اُم ات وُز سٲم تر بزم.
“ۈن”، یه ږنکے لۈد.
” ات احتیاط کے یا، دے مو خلته غئڤ تهم یېت مه کے”،  ید رۈپڅکے لۈد.
یِد رۈپڅک نو اس دم ږنِک څېم پِراندے بېد ات ید ږِنک تېزݑے ار دے خلته چوښت ات ید عسل څِڤینڅ ازېد اند روَښت، ات چُښ دم دهم تے. ید چُښ دمے انجوڤد خو خود. ادامه دارد

بجگله سۈگېن

گرڎېنیج اس انگلېسی تر خُږنۈنے: توسط سرور شاه ارکان

ځُلِک روشت چُښ

یے مېݑ وختای ادے یے ځُلِک روشت چُښ زمڎے ربیڎک ڎاد، یو یے یے ژِندم دۈنه ڤود.
“یم ژندم دۈنه باید تۈغم وېڎج سۈد”، یو یے لۈد. “چهی ته مے ژندم دانه شِچ تۈغم وېڎد؟”
“وُز ته نه وېڎ اُم”، مُرغاڤے یے لۈد.
“وُز ته نه وېڎ اُم”، پِشے لۈد.
“وُز ته نه وېڎ اُم”، کُدے لۈد.
“تهم وُز ته دے وېڎ اُم”، ځُلِک روشت چُښے لۈد. دڎے دے ژندم دۈنه تۈغمے نئڎد.  ادامه دارد

سفر شاهزاده علی محمد آقا خان به ولایت مختار کوهستان بدخشان

رادیو آزادی-تاجیکستان

ترجه از سریلیک به دری: سرورشاه ارکان

روز سه شنبه، ۲۵ ماه جون ۲۰۱۹، شاهزاده علی محمد آقا خان، پسر خورد رهبر اسماعیلیان جهان، در یک سفر رسمی از ولایت مختار کوهستان بدخشان باز دېد بعمل آورد. ابتدا با ساکنان روشان ملاقات نمودند. بعد از آن در شهر خاروغ- مرکز ولایت مختار کوهستان بدخشان از سوی مقامات و ساکنان استقبال شد.
به گفته دفتر مطبوعات ریس شهر خاروغ، در چارچوب سفر خود شاهزاده علی محمد آقا خان از مرکز طبی آغاخان، جماعتخانه و مرکز اسماعیله دیدن نموده است.
شاهزاده علی محمد آقا خان روز ۲۵ جون با رهبریت پژوهشگاه زیست شناسی پامیر، بنام خدایار یوسف بیکف از باغ نباتات دیدن کرد.

ادامه دارد

یک نگاه احتمالی بر موجودیت قریه ده شهر ولسوالی شغنان ولایت بدخشان

نوشته: نازنین جاهد

یاد آوری

شناختن یک محل تا جائی ضرورت هر فرد است و شناخت دقیق از محلات یا زاد گاه امر مهمی تلقی میگردد. هرچند برای شناخت دقیق تاریخ چند ساله یک محل آن هم بدون داشتن اسناد کاریست مشکل و اثبات آن براساس گمانه ها میتواند غلط باشد و هم میتواند یک خطری باشد که کج فهمی ها را برای دیگران انتقال میدهد. اما به امید موجودیت شخصیت های بزرگ دیارم مانند استادان عبدالکریم نوجو ، خوشپایقدم مهین دوست ، استاد قاضی اثر ، رهباز خان ، میرزا شکربیک و درکل تمام استادان و پیش کسوتان عالیقدر جرئت گرفتم تا در مورد ده شهر عزیز چند گمانه را بقلم بیاورم تا برای فهم جوانان عزیز ممد و موثر باشد.
 برای تکمیل این رساله از تمام همدیاران عزت مند و جوانان دیار ده شهر تقاضا دارم که با من همراه شده تا بتوانیم به یک نتیجه واحد برسیم واز تاریخ کهن زادگاه خود آگاه شویم. هدف من ازین تحقیق میدانی و میان تهی ، باز نمودن یک دریچه انگیزه دهنده به سایر بزرگان است که ما جوانان فاقد معلومات را برای شناخت و سیر تاریخی ده شهر آشنا سازند که همیشه به ذهن ما سئوال ایجاد میشود و پاسخ مقنع را نیمتوانیم دریابیم. لذا این چانس را غنیمت شمرده ام تا با استفاده از غنای علمی بزرگان ما که سرتا پا تجارب اند از راه دور مکلفیت سپرده ام تا با کمک شان بتوانیم معلومات مانرا تکمیل کنیم که خالی از مفاد نیست. اگر گمانه های که اینجا بقلم آمده اند و راه غلط را پیموده باشند قصور فهم این حقیر بوده از غلطی ها معذرت واز ستگی ها یاری کمال می طلبم. ادامه دارد

بیوگرافی و نمونه اشعار احسان الفت

نوشته: احسان الفت

احسان شاه فرزند عزت شاه، نوه ی خلیفه الفت شاه، متولد ۲۸ خرداد (جوزا) سال ۱۳۷۵ خورشیدی در یک خانواده ی متدین در قریه ی سرچشمه-شغنان-بدخشان.

خانواده ی موصوف بعد از مدتی از سرچشمه به ده شهر اقامت گزیدند و به آبادی پرداختند. موصوف در لیسه ذکور قریه مربوطه به کسب علم و دانش مشغول گردید تا اینکه در سال ۱۳۹۳ خورشیدی به سطح بکلوریا (۱۲پاس) از آن مکتب سند فراغت حاصل کرد و سپس شامل آزمون کنکور شد که با سپری نمودن آن به دارالمعلمین عالی سیدجمال‌الدین‌افغان در شهر کابل راه یافت. مدت دوسال در آن دانشکده، زبان و ادبیات پارسی دری را فرا گرفت. در ۱۳۹۵ با نمرات کادر از آن مکان اکادمیک به سطح فوق بکلوریا (۱۴ پاس) فارغ گردید و شامل آزمون اختصاصی گردید که موفقانه به دانشگاه تعلیم و تربیه شهید استاد ربانی راه یافت و ادامه ی تحصیل داد که در سال ۱۳۹۷ خورشیدی از آن دانشگاه به سطح لیسانس با نمرات کادر فراغت حاصل کرد.

وم قهد عرعر جناو بلند ات، به ناز یه
وم گهپ نِغۈږ یبار څرهنگ خوش‌اواز یه
ښب‌گردکے تؤلۈخؤ وِڎهد ڎاڎج خهږے یند…
تِهر ځېم اته شکر لب اته غونج دراز یه                       ادامه دارد

یادی از «فرهنگ آریایی» (فرهنگ زبان شغنانی به زبان پارسی دری)

نوشته: شاه پور آریایی

 یاد آوری:  

معرفی کتاب “فرهنگ آریایی” توسط نویسندۀ آن یعنی پدر بزرگوارم علی شاه صبّار تحریر یافته، که آن را برای دوستان فسبکیش تحریر نموده است. من لازم دیدم تا پیش از آنکه این “معرفی”، فسبکی شود، آن را به یکی از سایتهای معتبر انترنیتی، که خواننده های بیشماری دارد، ارسال نمایم. در این راه، از “سایت خراسان زمین” خواهشمندم تا این معرفی نامه را اگر بپندارند که ارزش نشر را دارد، آن را انتشار بفرمایند. امیدوارم به متن ذیل توجه فرمایند.  ادامه دارد

سرباز میهن

نوشته: حسینی حسنیار

درین چهاردهه مردم شریف کران و منجان و حومه چندین بار به بهانه های گوناگون مورد تاخت و تاز قطاع الطریقان، رهزنان و قاچاقچیان قرار گرفته اند، کشته شدند، زخمی و معلول شدند، اما ششم عقرب ۱۳۶۶ خورشیدی حادثه رخ داد که قلب همه را به درد آورد، احساس هر انسان را جریحه دار ساخت و روان همه را غمین کرد. بله حمله شیادانه آمرمسعود به مکتب علاقه داری منجان بود. در یک شب تیره و تار، تاریکتر از سینه ابوجهل جهادگران بر علاقه داری کران – منجان حمله کردند.

روستای پیر سالخورده و خسته از جبر زمان، و روستائیان خسته و فرسوده تر از روستای خود، خسته از سرنوشت و از کارهای شاق روزمره  در خواب اند و نمی بینند که  در آسمان چه ستاره بارانی است. سگهای روستاهم از ترس صدای شلیک تفنگ عوعو را تعطیل کرده . پوز را بر روی دم گذاشته خود را بخواب زده اند. چند لحظه پیش گرگان درنده بر مسند کداخدایی روستا نشستند. فرعون بر مسند قدرت تکیه زد، موسی را باید در غل و زنجیر به دستبوسی فرعون بیاورند. خانه های روستائیان در تاریکی شب مخروبه هایی را بیاد کس می آورد که از زمان طوفان نوح باقی مانده اند. در درون خانه های گلی فقط یگان بار صدای گریه کودکی به گوش میرسد که از شدت درد بخود می پیچد و مادر سعی میکند جگرگوشه خود را آرام کند و بخواب فرستد. روستاهای خورد و ریز متشکل از ده خانه و پانزده خانه در مسافتهای متفاوت از هم فاصله دارند. ادامه دارد

آدولف هیتلر
دیکتاتور آلمان نازی

نویسنده : برندا هاوگن
ترجمه ی پشتو: حزب الله اتل

برگردان به پارسی- دری : دوکتور حبیب “نظیم”

مقدمه ی از مترجم پارسی – دری
تقریباً دو سال (و) اندکی قبل، از دانشگاهی که در آن علوم پزشکی فرا میگرفتم، به دانشگاه دیگری تغییر مکان دادم… و آن زمانی بود که شاید برای چند صدمین بار اسم و خصوصیات کتابخانه ی ناصرخسرو در کابل را میشنودم. این تعریف و تمجید از مرکز مذکور مرا واداشت تا سری به آنجا بزنم، به جایی که بعد از اولین بار دیدار اش، مرا مشتاق خود و متنفر از فراقش گردانید. اکثر ساعات روزم را که در آن مکان بودم چون لحظات کوتاه سپری مینمودم و در آن لحظات کوتاه برعلاوه ی ورق زدن کتب های مربوط به مسلک و دانشگاه ام، به مشاهده ی کتب دیگر نیز میپرداختم که در این میان کتاب 1331 صفحه ای با خطوط ریز تحت عنوان ״ظهور و سقوط رایش سوم״ اثری از ویلیام شایرر و ترجمهء ابوطالب صارمی جلوی چشمم قرار گرفت. من هم با دیدن تصاویر آدولف هیتلر( کسی که من هم مانند دیگران در بارهء دیدگاه ها و نظام اش چیزهای کم و بیش از دیگران شنیده بودم) علاقه گرفتم و با عجله شروع به مطالعه ی آن کردم…
در پیشگفتار این کتاب، ویلیام شایرر مینویسد:
” گرچه من در نخستین نیمهء دوران زودگذر رایش سوم در آلمان زندگی و کار میکردم و مستقیماً ناظر عملیات هیتلر برای تحکیم دیکتاتوری اش بودم- دیکتاتوری بر آن ملت بزرگ اما مرموز که سرانجام به واسطهء آن به جنگ و کشور گشایی سوق داده شد- اگر پس از جنگ جهانی دوم واقعهء بی نظیری در جهان روی نداده بود، شاید آن تجربهء شخصی مرا وادار به نوشتن این کتاب نمی کرد”.
او این واقعهء بی نظیر را تصرف محرمانه ترین اسناد دولت آلمان و تمام شعبات آن از جمله وزارت خارجه، ارتش و نیروی دریایی، حزب ناسیونال سوسیالیت و پلیس مخفی هایرش همیلر میداند. ادامه دارد

رئیس جمهور غنی با بزرگان و متنفذین ولسوالی شغنان دیدار نمود

محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان قبل از ظهر امروز با شماری از بزرگان و متنفذین ولسوالی شغنان ولایت بدخشان در ارگ ریاست جمهوری، دیدار کرد. در این دیدار که بانوی اول کشور نیز حضور داشت، ابتدا محمد نذیر نیرومند به نمایندگی از دیگران صحبت نموده و ضمن حمایت از برنامه ها و تلاش های حکومت در زمینۀ صلح، خواستار توجه به تامین امنیت، بهبود وضعیت معارف و توجه به میدان هوایی شغنان، ارتقای کلنیک به شفاخانه و ایجاد بند روی جهیل شغنان گردید. ادامه دارد

ارتباط با ما و ارسال مضامین برای نشر( مضامین تان باید در میکروسافت وورد نوشته باشد)
sarwar@shughnan.com

 

Print Friendly, PDF & Email