صفحه نخست

A MAN FROM THE EAST

مردی از شرق

By: Habib Nazeem

توسط: حبیب نظیم

“When you think of generous people, who come to your mind? Do you picture millionaire philanthropists from the turn of the century such as Andrew Carnegie, J. P. Morgan, and Andrew Mellon? Do you think of contemporary givers such as Joan Kroc or Bill Gates?
(Your imagination is true 😉 Those people have given away millions of dollars. But I want to acquaint you with another giver. He is someone you’ve probably never heard of, yet He typifies the deepest kind of giving, the kind that can come only from the heart.” Continue here

     هنگامی که در مورد افراد سخاوتنمد فکر می کنید، چه کسی را به خاطر می آورید؟
آیا میلیونر های بشردوست قرن بیستم مانند: اندریو کارنگی جی. پی مؤرگان و اندریو میلون را تصور میکنید؟ آیا به ذهن تان بخشندگان معاصر مثل جان کروک و بیل گیتس می آیند؟
تصور شما به جا است. این افراد میلیونها دالر را برای دیگران داده و بخشیده اند؛ اما من میخواهم شما را با یک بخشینده ی دیگر آشنا کنم. ممکن این فرد کسی باشد که تا اکنون در مورد او نشنیده اید، ولی او نوع خاص بخشندگی را که فقط میتواند از اعماق قلب سرچشمه بگیرد، به خود اختصاص داده است. ادامه دارد

Шеърҳои Фарангис Бахтибекова
Хоксори аз падар омухтам,
Мехрро аз модар омухтам,
Дусти аз пешаи ачдоди ман;
Кордони дар сафар омухтам)

Идома

شعر های فرنگس بخت بیک افه

خاکساری از پدر آموختم،

مهر را از مادر آموختم،

دوستی از پیشه ی اجداد من،

کار دانی در سفر آموختم،

ادامه دارد

کروناهراسی یا Corona phobia

تهیه و ترتیب: دوکتورحبیب الله نظیم

بجای دیباچه و مقدمه

خدای عزوجل را سپاسگزارم که توفیق عنایت فرمود تا متن فارسی ویدیویی را که قبلاً تحت عنوان “کرونا فوبیا” به زبان شغنانی نشر کرده بودم، تهیه و در خدمت دوستان و عزیزانم قرار بدهم.
همنوعان نهایت با ارزش!
برایتان معلوم باشد که فقر، جنگ و بیماری های واگیر از آغاز تاریخ بشر( و حتی شاید قبل از آن) هر از گاهی سراغ نوع بشر را میگرفتند و هنوز هم جز جدایی ناپذیر ماهیت ناقص ما انسانها هستند.
در مبحث بیماری های واگیر میتوان از طاعون ژوستینین(541- 542)، طاعون سیاه یا مرگ سیاه(1351-1347)، انفلوانزای اسپانیایی(۱۹۱۸-۱۹۲۰ م.)، انفوانزای آسیایی(۱۹۵۶-۱۹۵۸م.)، اچ آی وی- ایدز( ۱۹۷۶- تا اکنون با دورهء اوج در ۲۰۰۵-۲۰۱۲م)، انفلونزای خوکی(۲۰۰۹-۲۰۱۲م.) و… بلاخره بیماری کوید-۱۹ (2019- نامعلوم).
“در گذشته ها ̋ مقامات در رویا رویی با فاجعه کاملاً ناتوان بودند. آنها بجز ترتیب دادن عبادات و مراسم دسته جمعی ابتکار دیگری برای مواجهه با شیوع بیماری های مسری به ذهن شان نمی رسید، تا چه رسد به اینکه آنها را درمان کنند.       ادامه دارد

دو قطعه شعر از پوهیالی علی بیک سالک(اولی بزبان فارسی یت یِگه خږنۈنے تے)
ای وطن دورم زخدمت ، چشم گریانم نگر
دل فرو ریزد به غربت ، درد هجرانم نگر
صبح بی رنگم نگر ، شام غریبان سیاه
میکشم درد فرافت ، قلب بریانم نگر
 دل پر خون، چشم پرنم آتش دوزخ بجان
میزند آبی به آتش ، چشمه سارانم نگر     ادامه دارد

شعر بخت بیک”نوا” ميرزاده
تيري ز عشق تو به دلم نا گهان فتاد
چون آتشي به سينه مازندران فتاد
آن تير آتشي، رزه يي توبه را شگافت
گو يي به دل مذابه ي آتش فشان فتاد
اينجا نه زلزله است نه آتشفشان زمين
خمپاره يي شهاب كه ازآسمان فتاد       ادامه دارد

زبان شغنانی را در خارج ازافغانستان چگونه باید آموخت؟
نوشته: پوهیالی علی بیک سالک
فرزندان شغنانی های مقیم کشور های خارج از دیار شان چگونه میتوانند به خواندن و نوشتن زبان مادری شان دست یابند ؟
روی این موضوع میخواهم دو گزینه ذیل را برای علاقمندان زبان مادری در خارج از افغانستان پیشنهاد نمایم:
1.
اگر والدین اطفال و نوجوانان خواسته باشند که فرزندان شان به زبان مادری شان بنویسند و حرف بزنند، راه اولی این است که والدین کتاب های چاپ شده فعلی به زبان شغنانی را از وطن بخواهند وبعد به سیستم دلخواه شان یا به شکل جمعی و یا هم انفرادی به کودکان خویش تدریس نمایند. این راه معمولیست که در افغانستان کنون مروج است و از الفبای دری، که بسا واژه های عربی دارد، و هم چنان از تعدادی حرفهایی از الفبای زبان پشتو به عاریت گرفته شده، استفاده میدارند .ادامه دارد

خُږنۈنےفرهنگ

خُږنۈنےتر خُږنۈنے

نِڤِشیج: حسینے حسنیار

خُږنۈنے فرهنگ

مم فرهنگ نڤشتاو اند کوښښ سوذج واذ واژه ین یدېن ادے وهذېن تازه خُږنۈنے. یستېن پرج زڤېن لغات ادے وهذېن مېڤ آخرۈن سالېن تر خُږنۈنے ارلش سڅ. چے لۈڤدوم نست ادے خُږنۈنے زڤ اند پرج لغات نست. یے چِدۈم زڤ دنیا تیر نست ادے صد در صد تازه ڤد اس یے گه زڤ تر وم ارلش نست. ات مه رنئسهم یے چهی یے نه ژیوج خو ذوغ تښپ لۈڤد.

هر چِدۈم اس مهش ارد مهش مردم لپ نازیۈن ات مهش داد ات بابېن زڤ سر به مزه زڤ. دنیا تے نهله قریب هر مېث یے زڤ بېست. زڤ بېداو معنے یے قوم بیداو. اگه اس دل ات جون خواهښ کنهم مهش زڤ زنده رست، خو زڤ تیر گهپ ذهذهم. اتیات کنهم تا څه ڤهرذیهم پرج لغات ارد تر خو زڤ جاے مه ذهذهم. ادامه دارد

یادواژه هایی از فراز و فرود یک زندگی محقر، ” از هر چمن سمنی”
داکتر نصرالدین شاه پیکار
یادواژه هایی ازهستی روزگاران گذشته(1956- 2018م)
من، داگتر نصرالدین شاه ” پیکار “، فرزند دولت خان، فرزند مخمور بیک، در سال 1335 هجری شمسی مطابق 1956 میلادی، در دهکده پستیو قریه ویر ناحیه شغنان بدخشان افغانستان، در یک خانواده بی بضاعت، اما باسواد و منور، دیده بجهان کشوده ام. پدرم مرحوم دولت خان فرزند مخمور بیک وابسته به خانواده میر های شغنان بوده که در واقعیت اصل و نسب اش به امیر یار بیک که یکی از حکما و امیران بدخشان زمین بوده است، میرسد.
دولت خان یک شخص باوقار، صاحب عزت و مورد احترام نه تنها در میان قوم و قبیله خود بود، بلکه در میان همگان از شهرت بسزایی بر خوردار بود. مو صوف، با وصف آنکه از نعمت سواد، خوانش و نگارش بهره ور نه بود، اما در راستای پیشبرد تعلیم و آموزش در میان اعضای خانواده خود، خویشاوندان و اقارب دور و نزدیک، علاقه مندی فراوان داشت. همواره در حفظ ، ارایه و بازتاب و پیشکش اشعار، قصاید، غزل و سروده های محلی، که مورد پذیرش و پسند خاص و عام آن وقت بود، از خود شایستگی شایان وصفی را تبارز میداد، و همواره مانند گل سر سبد مردم، قوم و اطرافیان ملک و دیار شغنان در محافل و نشست های قومی، محیطی و محلی ، محافل خوشی و سرور، عروسی ها، غزلسرایی ها، مدیحه خوانی ها توام با موسیقی محلی، و سایر همآیش های قومی ، عرض وجود مینمود. ادامه دارد

بخت بیک”نوا” میرزاده نو شعرېن (خږنونے تے یت فارسے تے)
امۈم زمۈن
رهبرات رهنما امۈم زمۈن
مرشد ات پېښوا امۈم زمۈن
لۈم ته صلوات به آل پیغمبر،
نسل از مرتضا امۈم زمۈن.
یاڅ ڎهد ملک درون ولنگه چود،
اس تویهم ڤود پناه امۈم زمۈن
رهبرت هم مے دین اته دنیا رد،
تورد کنهم اقتدا، امۈم زمۈن   ادامه دارد

اشعار نو بخت بیک”نوا” میرزاده
اي خاك اي تو ارث نياكان فاتحم،
اي رهنورد خسته و زخمي قرنها ،
اي مخزن حقايق و تاريخ ساطعم،
هيهات ! سوختي و تراژيد سوختي،
در شعله خصومت بغض گذشته ها،
شداد يا در آتش نمرود سوختي!
از ضرب انفجار، زمين تو تب گرفت،
از دود،لايه هاي فضا رنگ شب گرفت،        ادامه دارد

شادی گرایی در دیوان عدیم
نوشته: پوهندوی اقبال حسام
چکیده
شادی از عوامل مهم و ارزشمند روحی و روانی انسان است که باعث لذت بردن بیشتری از زنده‌گی می‌شود و نظر به همین اهمیتش از دیر زمانی مورد توجه انسان ها، بخصوص شاعران بوده است، چون این پدیده در وجود شاعران واقعی کمتر دیده شده و علت اصلی ایجاد شعر هم هرچه بیشتر حزین بودن طبع شاعر دانسته شده است. هدف این پژوهش دریافت جایگاه شادی در شعر سید زمان الدین عدیم، کسی که تمام عمر وی پر از رنج و سختی ها بوده است؛ اما وی شادی را که ریشه در معنویت اشعارش دارد، به عنوان عامل امید به یک فردای روشن دانسته است و لذات مادی را مانع خوشبختی و شادی واقعی که به سوی افق های خوش فرجام منتهی می شودقلم‌داد کرده است. فراموش نه شود که عدیم به موضوع شادی از دید عرفان توجه نه کرده؛ بلکه با توجه به بینش مذهب اسمعیلیه شادی را از دید حسی و علمی مورد توجه قرار داده و به شادی های علمی ارج بیشتری قایل است. ادامه دارد

بدخشان با فرزند دیگر

نگارنده : سید نقیب جعفریان
هر سرزمینی از برکت غنای آفرینشهای هنری و ادبی، اندیشۀ علمی، فلسفی و مذهبی که در پهنای آن سرزمینها ریشه دوانده است، رفته رفته تغییر میکند؛ چهرۀ نو می یابد و خود را میآراید. هر فصل نو زندگی و تاریخی، ریشه و رخنۀ روشنایی در تاریکی است. زدودن تاریکی از چهرۀ زندگی، بمعنای گام نهادن انسان به فراخنای حیات تازه ای است که در آن خود را آزادتر، تواناتر و آرامتر احساس مینماید.
تاریخ هر ملت در سرزمینش، معمولاً از انبوهی اسناد و مدارک کتبی و شفاهی، مطالب و افسانه هائی که در زبانها جاریست، ساخته میشود. یکی از چنین سرزمینهائی که دارای تاریخ کهن و باستانی است، خاک لعل پرور بدخشان بزرگ میباشد. بدخشان مورد بحث ما، در منطقۀ شمال شرقی مملکت ما قرار دارد و یکی از ولایتهای کوهستانی و سرسبز بوده و با کشورهای تاجیکستان، پاکستان و چین، مرز مشترک دارد.
بدخشان، سر شار از ذخایر طبیعی منجمله معادن لعل، لاجورد، زمرد، طلا و حتی الماس بوده و آبده های تاریخیی که در این دیار وجود دارد، بیانگر قدامت تاریخی آن در منطقۀ است. بدخشان از حیث موقعیت جغرافیایی بین خط طول البلد شرقی ۷۰ درجه و چهار دقیقه و سی وشش ثانیه و عرض البلد شمالی ۳۶ درجه و ۵۰ دقیقه و شانزده ثانیه واقع است. ادامه دارد

اشعار بخت بیک میرزاده به زبان های شغنانی و فارسی
ڤرا ڤیهم
خُږنۈنے یېن یدېت چے خو، ییوث ڤرا ڤے یهم
څۈندث جدا وِداات ، فکث تر زبا ڤے یهم
تر یکدِگر ته راست نه چسهم ، چیز اڤېن کُولۈ
چیزارد خو، مهش مخالف ات از هم جدا ڤے یهم
مهش ملک اته ، امۈمے زمۈن مهش زڤت رسوم
فُک ییوث ات نه لازُم یدے دۈند شتا ڤے یهم     ادامه دارد

نوشته: سخی سخا

شعر وکلام موزون ذهن روشن ،آگاهی انگفت ، شکیبایی عدید وقدرت تخیل وتأمل بلند میخواهد .خود گذری ها ،خون دل خوردن ها و آهن جویدن ها دارد .

شعر با احساس وعشق برگرفته از پوست وگوشت ،بریده از تلاش های ذهنی وبر آمده از میان خون وعرق یک شاعر است .

چنانچه که شاعر گفته :

شعریکه بوی خون ندهد ننگ دفتر است .

یک شاعر برای تحصیل افتخار بزرگ باید تمام این عناصر را دارا وهمراه باشد و در سرایش شعر تأثیر ترین عبارات را تمرین کند .

خوشبختانه چهریکه من درخصوص اش حرف دوزی وعبارت بافی دارم ، تمام این ویژه گی و فکتور ها دروجودش به وفور دیده میشوند ؛ بانو منزل “نصرت” ،شاعره جوان ومعاصر سرزمین ادب و شعر (بدخشان ادب پرور) است .ادامه دارد

شعر بخت بیک میرزاده
شام نا مراد
هرچند از جفاي تو انكار مي شوم،
افتم ز اوج ديد تو افگار مي شوم.
اغوش عشق تو تن من گرم ميكند،
كم كن نگاه سرد كه بيمار مي شوم .
دل در برم سقيفه ء انكار گشته است،
از سوز و درد نزد تو اقرار مي شوم.  ادامه دارد

چند و چونی پیرامون دیدانداز نظام های فدرال و طرح فدرالیسم در افغانستان

ترتیب و تنظیم : داکتر نصرالدین شاه پیکار

“کثرت گرائی (plurality) که خود را به وحدت (unity ) کاهش ندهد، چیزی جز آشفتگی نیست . وحدتی که نتیجه کثرت گرائی نباشد، تنها ستمگری است. ”  Pascal : Pensee.(1958. P.261))

 یاد داست :    حالت آشفته سیاسی چند در ده در افغانستان، نبود قیادت سیاسی سالم اندیش، کثرت گرا ، ملی و مردمی، عدم امنیت و مصؤنیت مردمی و کشوری، مداخله بیگانگان و حمایت مزدوران داخلی و بی آزرم و خود فروخته ، عدم ساختار نظام سیاسی مردم سالار،نبود خیزش های روشنفکری و مردمی و جامعه مدنی واقعی، عینی و مبرا از قوم پرستی، تنظیمی، گروهی و سمتی، در افغانستان باعث گردیده است، تا برخی از روشنفکران، رهبران احزاب سیاسی، جامعه مدنی، شخصیت های سیاسی، نخبگان و فرهیختگان کشور، بخاطر ایجاد حاکمیت مردمی، دموکرات، ملی و مردمی، که متضمن وحدت ملی، اقوام، اقشار ناهمگون ، ایجاد زمینه آفرینش صلح و امنیت سراسری، احقاق حقوق مسلم سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، زبانی، عقیدتی و تباری همه اقوام ساگن در افغانستان باشد، ساختار فدرالیسم را بهترین، شایسته ترین و شاید هم یگانه مؤلفه آرامش، ایجاد صلح پایدار، ختم نسبی مداخله کشور های همسایه، مرخص سازی نیرو های اشغالگر که زیر نام جامعه بین المللی که گویا بخاطر حفظ صلح و ثبات داخل جغرافیای سیاسی کشور شده اند، باشد. ادامه دارد

بخت بیک میرزاده شعر خُږنۈنے زِڤ تے
بای کنهم ات رای کنهم
یخ ځنېن ات ، مهش ڤرادهر ارد سلۈم
لهک خو گهپېن، تر پرا ڤهرم خو لۈم
فارت اگر آزاد، خو نۈم تیر مهش ڤیهم
څۈند کُتل تیر ، تر پرا باید تیهم ،
اولَث لازم خو زڤ پۈند یېت کنهم.
چیر کنهم بعد ، ای ڤرادهرڤېت کنهم.    ادامه دارد

ساخت کیبورد هوشمند  زبان شغنانی افغانستان

نوشته: سرورشاه ارکان
بتاریخ ۷ سنبله ۱۳۹۸( ۲۹ اگست ۲۰۱۹)، کیبورد هوشمند زبان شغنانی افغانستان که به ابتکار کار و فعالیت سرورشاه ارکان ودیگر اعضای سایت سیمای شغنان دیزاین و آماده گردیده بود توسط کمپنی سویفت کیبورد(Swift Keyboard) منظور و به فعالیت آغاز کرد. من به نمایندگی از تیم فعال سایت،  این موفقعیت بزرگ را برای تمام شغنانی ها و علاقمندان زبان شغنانی مبارکباد میگویم.  ادامه دارد

ارتباط با ما و ارسال مضامین برای نشر
sarwar@shughnan.com

Print Friendly, PDF & Email