صفحه نخست

گیاهان طبی

کور یا کبر
نوشته: سردار محمد دوست

مشخصات گیاه کور یا کبر
کبر درختچه ای است خاردار و پر شاخ و برگ که اکثرا بر روی زمین گسترده شده با برگ های باریک و به رنگ سبزروشن و گل آن چهار قسمتی به رنگ سفید و بسیار معطر که وسط آن مانند مو است. میوه اش را بادرنگ کور می نامند و تقریبا به شکل و اندازه بلوط است. رنگ میوه آن سبز رنگ با خطوط موازی سبز و یا زرد کمرنگ است و داخل میوه آن سرخ و پر از دانه های کوچک است.  گیاه کبر علی رغم ظاهر کوچکش، ریشه بسیار محکم و طولانی با پوست ضخیم دارد که اغلب پس از خشک شدن از مغز چوبی آن جدا می شود. همچنین این گیاه ممکن است تا سی سال عمر کند.ادامه دارد

زنده گی نامه مرحوم انجنیر باب علی علیار
نوشته: سردارمحمد دوست
انجنیر باب علی فرزند رحمت شاه در سال ۱۳۳۹ دردهه مهرغ دهکده چاسنود بالا ولسوالی شغنان ولایت بدخشان بدنیا آمده بود. هنوز دو سال نداشت که پدرش دنیای فانی را لبیک گفت وسرپرستی آن بدوش مادرجان وکاکای مرحومش حاتم شاه افتید. مادرش که هنوز خیلی جوان بود وباب علی یگانه فرزندش بود، ترجیح میداد تا از فرزندش پاسداری نموده از وی جدا نشود، همین بود که فرزندش را کلان کرد و تا آخر عمر خود با وی بود.
انجنیر باب علی مکتب را تا صنف سوم در ابتداییه چاسنود بالابه به پایان رسانید و با تلاش مرحوم کاکایش غرض ادامه تحصیلات به لیسه رحمت شغنان آمد. او از جمله اولین کسانی بود که درسال ۱۳۵۲ آزمون مشکل کانکور که در صنف هشتم در زمان داود خان روی کار شده بود با موفقیت به صنف نهم راه یافت. در سال ۱۳۵۷ وقتیکه برای بار نخست پای امتحان کانکور به شغنان آمد انجنیرباب علی یکجا به هفت تن دیگر از همصنفانش به بورس تحصیلی به خارج از کشور راه پیدا کرد. همین بود که در سال ۱۳۵۸ غرض ادامه تحصیل عازم کشور شوروی سابق گردید.  ادامه دارد
تصمیم مبنی بر تشکیل ولایات جدید جاغوری، شیندند، شنوار و پامیر

نوشته: بخت بیک میرزاده
چند ماه قبل تصمیم مبنی بر تشکیل ولایات جدید جاغوری، شیندند، شنوار و پامیر رسانه یی شد. قابل ذکر است که نه در مورد سایر واحد ها ، بل در برابر ولایت پامیر، طی پخش یک کلپ صوتی، باعکس العمل عجین از عصبیت با لحن غرض الود و ارایه دلایل برپایه قیاس های موهوم ، بی اساس و غیر واقعی ، توام با تهدیدهای حاکمانه ، آقای پدرام مواجه شد و آقای رحیم الله جرمی نیزطی نوشته یی، بجای مردمان اصلی و بومی (ولسوالیهای سرحدی جغرافیای فلات پامیر ) به خود حق دادند تا درزیر غبار الفاظ و کلمات مالکانه این امر ناشی از حق مردم برای حل مشکلات شان را ، نادیده انگاشته و هر دو جناب موضوع را ازماهیت اصلی نیاز مندی های مردم پامیر زمین، در تشکیل ولایت شان خالی وبا اتکاء به تیوری توطیه طبق عادت همیشگی قومی ساختن هرپدیده ، دست غرض و منافع این قوم و ضرر آن قوم را در این زمینه عنوان و قرینه بافی نمودند که گویا ، داکتر غنی وحکام تمامیت خواه پشتون ، با هویت تراشی ها و تشکیل ولایت پامیر، تلاش دارند تاجکها را پارجه کنند و نیروی شانرا تضعیف نمایند .ادامه دارد

انجیل کتاب خُږنونے زِڤ تے( اوغۈنستۈن، تاجیکستۈن ات لاتین حروف تے)
ښایجېنے بشهند
  تمه پِرا-ندیر- انجیل نۈم کتاب. انجیل، تورات ات زبور قتے عیسوے یېن بیبل حساب سېن. ات یه سر قدیم ات سر خۈنا کتابے دنیا حساب سۈد.
وُز اُم لپ کوښښ چودے عین ترجمه چید اند اچݑ غلطے مه سۈد، اما باز هم مو التماس اک-اِد ادے، دم کتابک ښایېت خو اگه یے جاره هر غلطے څه وِنېت، مو رد نِڤِشېت تا وُز دم اصلاح کِن اُم. اته صفحه یے ۶۶-۶۷، خُږنۈنے کریلیک اند وے صورت نۈمېن غلط نِڤِشچ “ارهی صلیب، رومے سربازېن ات عېسی مسحیی نهن” بجای عیسی مسحیی وے نهننے ېن نِڤِشچ، اما مٲش خُږنۈنے تے-م درست نِڤِشت. ادامه دارد    خُږنۈنے(Latin)-اوغۈنستۈن    Хуɣнẙнě (Latin) Тоҷикистон

 تنگی یے ابرېشم، سنه یے ۱۳۶۵

نوشته: حسینی حسنیار شغنانی

اشرار وم تابستۈن څۈند سروېس ېن چپاول چود. هرڅۈند مردم څه ڤد بېښېن زید ات کهندېن زخمے ست. ږنکېن ات غهڅېن ېن زاښت خو قتیرېن یاد. دولت دے جنایت جهت عملیات چود، تنگی یے ابرېشم ېن زدود اشرار اند وے برزات نه رېد. قوای مسلح یے لهڤ کخاین ېن زنده ڤرود ات یے لهڤېن یا خبݑ خو زیڎج یایے اشرارے وېڤ زیڎج، یا اس مږزۈنجے یت مکرر تجاوزے جنسے تاقت نه چوږج خو وهڎېن مس میږځ.

یے سربازے امنیت یے وېرۈنه درون یے نوجوۈن غهڅ مرڎه ار یے ښئڤداو خلته درون ڤرود یے گه کتابچه یت یے خودکار وم پهلے یند. کتابچه ورق ڎهڎے اول ساڎه رسمکېن دسݑ شعرکېن فهمے یے کودک تیژجن ات نڤشچن. یے چند صفحه بعد ات یے سرگذشتے شوم، یے ناکام زندگے داستۈن ته شروع سۈد. یے جنایت ادے یے گروه اس مردم خو مسلمۈن لۈڤېن ات خو دین جهت ته جهاد کنېن. داستۈن دسگه شروع سۈد. ادامه دارد

فدرالیسم درگذرگاه تاریخ
تهیه ونگارش : ضیا باری بهاری
آغاز سخن،
فدرالیسم که به منزلۀ یک نظریه درجوامعی چند فرهنگی غرب درقرنهای هژده ونزده مطرح شده بود، قبل ازهمه بخاطراین بود که بعضی ازکشورهای چند ملتی اروپا به دلایل گوناگون نمی توانستند یک حکومت مرکزی قوی را برای تا سیس دولت های ملی ویا به بیان دیگر به منظورتشکیل” دولت ـ ملت ” واحد پایه گزاری کنند؛ ازاینروفدرالیسم را بمثابۀ یگانه نظام اجتماعی وسیاسی برگزیدند، تا بدین وسیله توانسته باشند تعادل لازم را درمیان ساختارچندگانگی نظام های سیاسی واجتماعی درجوامعی مرکزگریزتأمین نمایند.ازآن زمان تا اکنون بیشترازدوقرن سپری گردیده است، واین اندیشه ازخاستگاه اصلی اش ازدرون نهضتها، جنگ ها وانقلاب های اجتماعی درگذر تاریخ مرزها راعبورنموده ودرگستردۀ جغرافیای به مساحت 51,83 درصد دربیشترازبیست وپنج کشورجهان حضورفعال خویش را به تجربه گرفته است. ادامه دارد

انتخابات و دمکراسی قلابی
نوشته: ضیا باری بهاری
از روزى كه “پاشنه آهنين” سربازان پلنگى پوش امريكايى گرد خاكِ بلندى ها و پستى هاى كوهپايه هاى هندوكُش را در توره بورا به باد كردند و تكاندن شروع نمودند و از روزى كه آركستر جامعه جهانى آهنگ دمكراسى را با ميلودى حقوق بشر در گوش مردمان افغانستان زمزمه نمودند از آن روز به اين طرف از تكنوكرات گرفته تا مجاهد و طالب نكتايى پوش همه از خوشى به بزم و پايكوبى شروع نموده و با ايجاد گروهك هاى هنرى خود طوطى وار ترانه هاى دمكراتيك مى سرآيند.
چه زمانه اى شده است آنهايى كه چند دهه پيش واژه دمكراسى را ضد اسلامى گفته و سايه آن را از ديوار هاى دانشگاه كابل با ناخن هاى خود مى رنديدند، حال همين آدمك ها از بركت “آهنگ سازان” جامعه جهانى به عوض تكبير كلمه ” الله اكبر” نواى دمكراسى سر مى دهند. ادامه دارد

خُږنۈنے داستۈنېن
رخشۈنه یت دولت
نِڤِشیج: حسینی حسنیار شغنانی

رخشۈنه داد ات نهن ېن خو بابَگے ښهر لهکچود خو صد آه یت الم قتیرېن تاید. وېڤ ښهرېن اس وېڤ پرچوڤد ات وېڤ ېن اس وېڤ ښهر چه پرجیڤد ڤد. ظریف خۈن لپ به ناموس چارک ڤد. یو تیار ڤد خو وطن اڤېن خو جۈن ڎید ات افسوس جۈن ڎئد ارد جای نه ڤد. ظریف خۈن ات خاله نسیمه گهپ مدۈم یے ک-اِد ڤُد مٲش وطن ېن پرچوڤد، مٲش ېن چود بے وطن، مٲش ٲم بے یے چیزݑ رېد. مٲش ڎُستېن مٲش کهل تیر ات خو ښهرٲم لهکچود. ناصرخسرو جناوٲم خو زادگاه لهکچود پے ڎېو ات غول خو رڅاست ٲم. خو ښهر نوم ېن دے انجوڤد وېڤ غهرڎ لپ ڤد. ظریف خۈن اند یے گهپ ڤد فک وخت تکرار وے چود: “وُزاُم خو کودکے یت خو جوۈنے یت نوجوۈنے بنئست. مو بخت ات مواقبال مو ښهر درون ڤد وېڤ اُم ڎاد ژیر پے بیرخو توید اُم، بعد اس مو یدېن ناگ ڤریېن خو یے پیڎ مو نهوېن.”  ادامه دارد

نوشته: ادره سیمای شغنان

منبع: بی بی سی فارسی
همایش بین‌المللی ‘پژوهش در فرهنگ باستان’ در تاجیکستان برگزار شددوشنبه پایتخت تاجیکستان امروز (سه‌شنبه‌، ۲۲ اکتبر) میزبان همایش علمی “پژوهش در فرهنگ باستان: از دیروز تا امروز” با حضور بیش از صد پژوهشگر و دانشمند از کشورهای مختلف جهان بود.این همایش بین‌المللی را فرهنگستان علوم تاجیکستان با همکاری انجمن “رودکی” (فرانسه) برگزار کرد. به گفته فرهاد رحیمی، رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان، این همایش در بزرگداشت هزار و صد و بیستمین سال پایه‌گذاری دولت سامانیان، بزرگداشت کورش کبیر و هزار و چهار صدومین سالگرد تولد باربد مروزی، خنیاگر بزرگ شرق برگزار شده است. ادامه دارد

معلومات مختصر در مورد پجېنچ (امیلک)

  گرد آوری معلومات و نگارش:  داکتر حبیب الله روشن و اسحاق مقبل

 ولسوالی های کنار دریای آمو مشمول شغنان، زیباک، اشکاشم، واخان و درواز ها (شکی، مایمی، نسی و کوفاب) ولایت بدخشان تقریباَ دارای رسوم و عنعنات مشابه و مختص به خود می باشند. یکی از مراسمی که به گونه مخلتف از سایر ولسوالی های بدخشان در این مناطق برگزار میگردد، سور(عروسی) است. در مراسم عروسی، شاه و عروس را با لباس ها و لوازم مختص به این مرزو بوم آماده میکنند. اینجا، قصد نداریم در مورد سایر لوازم مورد استفاده ی شاه یا عروس و یا خود رسم عروسی (طوی، سور) بحث کنیم؛ بلکه در این نوشته روی نوع استفاده ایمیلک(امیلک) یا پجېنچ بحث میکنیم؛ چیزیکه برای مزین ساختن شاه(داماد) مورد استفاده قرار میگیرد. در این مرز و بوم، رسم بر این است که در زمان عروسی خانواده ی شاه یا داماد، زمانی که بطرف خانه عروس میرود، املیک یا پجېنچ را در گردنش میاندازند و او را مزین میسازند. در این نوشته انواع امیلک (پجېنچ)، نوع استفاده، طرز استفاده، اهمیت و ارزش آن و سایر موارد مربوط، به گونه مختصر بررسی میگردد: ادامه دارد

یاد بود از شهدای ولسوالی شغنان ولایت بدخشان

اسم: نظربیک
تخلص: احمدی زاده
ولد: یارعلی
ناحیه: دیراج (ڎیراج)
قریه: شدوج
ولسوالی: شغنان
دوره تحصیل
۱۳۸۱- فارغ التحصیل صنف ۱۲ لیسه ذکور شدوج
۱۳۸۲- امتحان کانکور
۱۳۸۴- فارغ التحصیل موسسه تربیه معلم شغنان
وظیفه دولتی
۱۳۸۵- معلم در مکتب ولسوالی تشکان
خدمت در قوای مسلح    ادامه دارد

اشعار رحمت روشان

آهسته آهسته
تویت تهیدت درو نښتید مو جان آهسته آهسته
مویاښکین ار مو پیڂ سهون روان آهسته آهسته
تو یت لهجومو ای بی رحم مودستور باوفا لپ کهم
خو تر پیڂ نهوم ات شهندم پسان آهسته آهسته
لپم ته ژیوج باور که خوپیڂ غل ازمو مه ڎر که
خو رازی دل کنم از نر بیان آهسته آهسته                                  ادامه دارد

ساخت کیبورد هوشمند  زبان شغنانی افغانستان

نوشته: سرورشاه ارکان
بتاریخ ۷ سنبله ۱۳۹۸( ۲۹ اگست ۲۰۱۹)، کیبورد هوشمند زبان شغنانی افغانستان که به ابتکار کار و فعالیت سرورشاه ارکان ودیگر اعضای سایت سیمای شغنان دیزاین و آماده گردیده بود توسط کمپنی سویفت کیبورد(Swift Keyboard) منظور و به فعالیت آغاز کرد. من به نمایندگی از تیم فعال سایت،  این موفقعیت بزرگ را برای تمام شغنانی ها و علاقمندان زبان شغنانی مبارکباد میگویم.  ادامه دارد

ارتباط با ما و ارسال مضامین برای نشر
sarwar@shughnan.com

Print Friendly, PDF & Email